Znak CE dla dedykowanej maszyny przemysłowej ? Jakie wymagania musi spełnić nowo budowane stanowisko?

Data publikacji:

Data aktualizacji:

Autor:

Redakcja Robonest

Wstęp

Nowo budowane stanowisko przemysłowe przed oddaniem do użytku musi spełnić wymagania dotyczące bezpieczeństwa i przejść właściwą procedurę oceny zgodności. Potocznie mówi się, że maszyna otrzymuje certyfikat CE, jednak najczęściej to jej producent odpowiada za ocenę ryzyka, dokumentację techniczną, deklarację zgodności UE i naniesienie oznakowania. Przeczytaj artykuł i sprawdź, co to jest znak CE, co oznacza dla producenta oraz jakie wymagania musi spełnić dedykowana maszyna.

Spis treści

Europejski znak zgodności CE – co oznacza w przypadku dedykowanej maszyny?

Europejski znak zgodności CE informuje, że producent przeprowadził wymaganą ocenę maszyny i potwierdził jej zgodność z właściwymi przepisami. Nie jest to znak jakości ani dowód, że urządzenie zostało obowiązkowo przebadane przez zewnętrzną jednostkę. Znak CE – co oznacza w praktyce? Jego naniesienie potwierdza zakończenie procedury obejmującej identyfikację wymagań prawnych, ocenę ryzyka, zastosowanie zabezpieczeń, wykonanie badań, przygotowanie dokumentacji technicznej i instrukcji oraz wystawienie deklaracji zgodności. Dotyczy to również stanowisk budowanych na zamówienie i maszyn wykonywanych przez zakład na własny użytek.

Czy certyfikat CE jest wymagany dla nowo budowanego stanowiska?

Określenie certyfikat CE jest powszechnie używane, ale w przypadku większości maszyn nie oznacza osobnego dokumentu wydawanego przez urząd. Producent najczęściej sam przeprowadza ocenę zgodności, przygotowuje dokumentację i podpisuje deklarację zgodności WE. Udział jednostki notyfikowanej jest wymagany tylko w przypadkach wynikających z odpowiedniej procedury, m.in. dla niektórych kategorii maszyn szczególnie niebezpiecznych. Trzeba również ustalić, czy powstał zespół maszyn działających jako funkcjonalna całość. Gdy robot, transporter, osłony i urządzenia procesowe zostają połączone wspólnym sterowaniem, integrator może przejąć obowiązki producenta całego stanowiska.

Inaczej traktuje się maszynę nieukończoną, która samodzielnie nie może wykonywać określonego zastosowania. Zgodnie z dyrektywą maszynową otrzymuje ona instrukcję montażu i deklarację włączenia, a nie deklarację zgodności WE dla kompletnej maszyny. Dopiero podmiot budujący gotowy zespół ocenia całość i nanosi CE. Ma to znaczenie, gdy integrator automatyki łączy urządzenia różnych producentów w jedno stanowisko.

Jakie wymagania prawne musi spełnić maszyna przed oddaniem do użytku?

Do 19 stycznia 2027 roku podstawą dla nowych maszyn pozostaje dyrektywa 2006/42/WE, wdrożona w Polsce rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 21 października 2008 roku w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn. Od 20 stycznia 2027 roku obowiązkowo stosowane będzie rozporządzenie (UE) 2023/1230. Termin oddania maszyny do użytku ma więc znaczenie dla wyboru właściwej podstawy prawnej. W zależności od wyposażenia mogą mieć zastosowanie także przepisy dotyczące kompatybilności elektromagnetycznej, urządzeń radiowych, atmosfer wybuchowych lub urządzeń ciśnieniowych.

Ocena musi obejmować całe stanowisko, a nie tylko jego zakupione elementy. Robot, przenośniki taśmowe, chwytaki i szafa sterownicza mogą posiadać własne deklaracje, ale nie potwierdzają automatycznie zgodności zintegrowanego układu. Przy realizacji obejmującej automatyzacje procesów produkcyjnych trzeba sprawdzić również interfejsy między urządzeniami, tryby pracy, możliwość nieoczekiwanego uruchomienia oraz zagrożenia występujące podczas czyszczenia, regulacji i serwisu.

Nadanie znaku CE dla maszyn – jak przebiega ocena zgodności?

Formalne nadanie znaku CE dla maszyn nie sprowadza się do zamówienia tabliczki znamionowej. Najpierw trzeba określić przeznaczenie stanowiska, jego granice oraz przewidywalne niewłaściwe użycie. Następnie identyfikuje się zagrożenia mechaniczne, elektryczne, termiczne, ergonomiczne i związane z układem sterowania. Ryzyko ogranicza się w pierwszej kolejności przez bezpieczną konstrukcję, później przez osłony i urządzenia ochronne, a na końcu przez ostrzeżenia oraz informacje w instrukcji.

Procedura obejmuje:

  1. ustalenie statusu urządzenia i właściwych aktów prawnych,
  2. przeprowadzenie oraz udokumentowanie oceny ryzyka,
  3. dobór wymagań zasadniczych i odpowiednich norm,
  4. zaprojektowanie środków ochronnych i funkcji bezpieczeństwa,
  5. wykonanie badań, pomiarów, weryfikacji i walidacji,
  6. opracowanie dokumentacji technicznej oraz instrukcji,
  7. wystawienie i podpisanie deklaracji zgodności,
  8. przygotowanie tabliczki znamionowej i naniesienie CE.

Norma PN-EN ISO 12100 opisuje metodykę oceny i redukcji ryzyka. Funkcje bezpieczeństwa układu sterowania projektuje się natomiast z uwzględnieniem PN-EN ISO 13849-1 albo PN-EN IEC 62061. W przypadku stanowisk zrobotyzowanych znaczenie mają również normy z rodziny PN-EN ISO 10218.

Ocena ryzyka, testy i dokumentacja techniczna maszyny

Dokumentacja techniczna powinna umożliwiać ocenę zgodności maszyny z wymaganiami. Obejmuje zwykle opis urządzenia, rysunki zestawieniowe, schematy obwodów sterowania, obliczenia, wyniki badań, ocenę ryzyka, wykaz zastosowanych norm oraz instrukcję. Należy dołączyć także deklaracje komponentów, deklaracje włączenia maszyn nieukończonych i ich instrukcje montażu. Dokumentacja nie musi być stale przekazywana użytkownikowi w całości, ale producent powinien móc udostępnić ją właściwym organom.

Dokumentację techniczną oraz kopię deklaracji zgodności należy przechowywać przez co najmniej 10 lat od daty wyprodukowania maszyny, a przy produkcji seryjnej – od daty wykonania ostatniego egzemplarza. Instrukcja dla urządzenia udostępnianego w Polsce powinna być przygotowana w języku polskim. Musi opisywać nie tylko normalną obsługę, lecz także transport, instalację, uruchomienie, regulację, konserwację, usuwanie awarii i bezpieczne wycofanie maszyny z eksploatacji.

Testy powinny potwierdzić m.in. działanie zatrzymania awaryjnego, osłon blokujących, kurtyn i skanerów, zachowanie po zaniku oraz powrocie zasilania i reakcję na uszkodzenie elementu. Weryfikacji wymagają też parametry elektryczne i funkcje sterowania. Dlatego prefabrykacja szaf sterowniczych powinna obejmować kontrolę połączeń, pomiary elektryczne wraz z protokołem oraz zgodność wykonania z projektem.

Kto odpowiada za oznakowanie CE i deklarację zgodności?

Za oznakowanie CE odpowiada producent, czyli podmiot budujący maszynę lub zlecający jej wykonanie i wprowadzający ją do obrotu albo oddający do użytku pod własną nazwą. Jeżeli firma integruje kilka urządzeń w jedną linię, może stać się producentem całego zespołu. Dotyczy to również maszyny wykonanej na potrzeby własnego zakładu. Zamontowanie komponentów posiadających CE nie zwalnia z oceny zagrożeń wynikających z ich połączenia.

Oznaczenie musi być widoczne, czytelne i trwałe. Umieszcza się je w bezpośrednim sąsiedztwie nazwy producenta, z zastosowaniem wymaganych proporcji; co do zasady wysokość symbolu nie może być mniejsza niż 5 mm. Tabliczka maszyny powinna zawierać także nazwę i adres producenta, oznaczenie serii lub typu, numer seryjny – jeżeli występuje – oraz rok budowy. CE można nanieść dopiero po zakończeniu oceny i podpisaniu deklaracji.

W przypadku projektu obejmującego robotyzację linii produkcyjnych integrator najczęściej staje się producentem kompletnego stanowiska i odpowiada za jego zgodność. Do jego zadań należy przeprowadzenie oceny ryzyka, zaprojektowanie oraz walidacja funkcji bezpieczeństwa, przygotowanie dokumentacji technicznej i instrukcji, a także wystawienie deklaracji zgodności i naniesienie oznakowania CE przed przekazaniem maszyny do użytkowania.